YOUTH IMPACT: ΕΡΕΥΝΑ
Τι μπορούν να προσφέρουν οι σύλλογοι στους νέους με οπτική αναπηρία
Όταν μιλάμε για νέους με προβλήματα όρασης, η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται κυρίως γύρω από τα σχολεία, τις βοηθητικές τεχνολογίες, τις υποτροφίες ή τα εξειδικευμένα προγράμματα. Πολύ λιγότερη προσοχή δίνεται στα σημεία όπου πολλοί από αυτούς τους νέους λαμβάνουν την πρώτη ουσιαστική υποστήριξη, πρακτική καθοδήγηση και την αίσθηση οτι ανήκουν.
Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου ERASMUS+ Youth IMPACT: Ένταξη και Ενδυνάμωση των Νέων για Θετική Επίτευξη και Ανάπτυξη Ικανοτήτων, το οποίο συντονίζεται από την Κροατική Ένωση Τυφλών σε συνεργασία με οργανισμούς από τη Σλοβενία, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και το κυπριακό ερευνητικό κέντρο Emphasys, διεξήχθη μια ολοκληρωμένη μελέτη για το τι μπορούν να προσφέρουν οι τοπικοί σύλλογοι στους νέους και τι εξακολουθεί να λείπει. Με τη συμμετοχή 42 από τους 53 συλλόγους, η έρευνα παρέχει μια από τις πιο σαφείς περιφερειακές αποτυπώσεις των αναγκών και των ικανοτήτων των οργανισμών που υποστηρίζουν νέους με προβλήματα όρασης.
Συλλογικά, τα ευρήματα αποκαλύπτουν ένα προβλέψιμο αλλά ανησυχητικό μοτίβο. Οι σύλλογοι σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες προσφέρουν συχνότερα πρόσβαση σε βοηθητικές τεχνολογίες, συμβουλευτική για την άσκηση δικαιωμάτων, ευκαιρίες για συναντήσεις συνομηλίκων και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Ωστόσο, οι υπηρεσίες που παρέχουν λιγότερο αφορούν τη διδασκαλία Braille, τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας και την υποστήριξη που σχετίζεται με την απασχόληση και την επαγγελματική ανάπτυξη—τομείς που είναι κρίσιμοι για τη μακροπρόθεσμη ανεξαρτησία.
Όταν ρωτήθηκαν για τις ανάγκες των ίδιων των νέων, οι σύλλογοι τόνισαν περισσότερο την ανάγκη άρσης εμποδίων και διασφάλισης προσβάσιμων χώρων. Ακολουθούν η συμβουλευτική για τα δικαιώματα, η υποστήριξη για τα μέλη της οικογένειας και η ψυχολογική βοήθεια. Η εκπαιδευτική υποστήριξη κατατάσσεται σταθερά ως λιγότερο επείγουσα ανάγκη. Την ίδια στιγμή, οι σύλλογοι αναφέρουν ότι οι δικές τους μεγαλύτερες αδυναμίες εντοπίζονται στους ίδιους τομείς που χρειάζονται περισσότερο οι νέοι: δημιουργία προσβάσιμων περιβαλλόντων, συνεργασία με θεσμούς, αντιμετώπιση του στίγματος και υποστήριξη σε θέματα απασχόλησης.
Κροατία: Δυνατά θεμέλια, αλλά κρίσιμα κενά
Οι κροατικοί σύλλογοι συχνότερα υποστηρίζουν νέους μέσω της συνεργασίας με τις οικογένειές τους, της ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων, της διευκόλυνσης της μετάβασης στην αγορά εργασίας και της παροχής πρόσβασης σε βοηθητικές τεχνολογίες. Ωστόσο, η διδασκαλία Braille, η εκπαίδευση προσανατολισμού και κινητικότητας και η ψυχολογική υποστήριξη προσφέρονται ελάχιστα, κυρίως επειδή αυτές οι υπηρεσίες παραμένουν συγκεντρωμένες στο εκπαιδευτικό σύστημα, ιδιαίτερα στο Κέντρο Vinko Bek.
Οι βασικές ανάγκες των νέων περιλαμβάνουν περιβάλλον χωρίς εμπόδια, πρόσβαση στα δικαιώματα και ψυχολογική υποστήριξη, ενώ οι σύλλογοι ζητούν περισσότερες δυνατότητες ανάπτυξης στους τομείς της συνηγορίας, της συνεργασίας με θεσμούς και της αντιμετώπισης προκαταλήψεων.
Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Συστημικοί περιορισμοί που επηρεάζουν τις δυνατότητες των συλλόγων
Στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, οι σύλλογοι προσφέρουν κυρίως εκπαιδευτική υποστήριξη, αλλά πολύ λίγη βοήθεια στη μετάβαση στην αγορά εργασίας, στην ψυχολογική υποστήριξη ή στις βοηθητικές τεχνολογίες.
Οι νέοι χρειάζονται κυρίως προσβάσιμα περιβάλλοντα, ανάπτυξη καθημερινών δεξιοτήτων και υποστήριξη στην άσκηση των δικαιωμάτων τους.
Οι σύλλογοι ζητούν ισχυρότερη συνεργασία με θεσμούς, βελτίωση των κοινωνικών στάσεων απέναντι στους νέους με προβλήματα όρασης και μεγαλύτερη υποστήριξη στην αντιμετώπιση των υποδομειακών εμποδίων.
Μαυροβούνιο: Πρακτικές δεξιότητες και αυτοσυνηγορία στο προσκήνιο
Οι μαυροβούνιοι σύλλογοι διακρίνονται στη συμβουλευτική για δικαιώματα, την εκπαίδευση προσανατολισμού και κινητικότητας, την ψυχολογική υποστήριξη και την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοσυνηγορίας.
Ωστόσο, η υποστήριξη προς οικογένειες, η μετάβαση στην αγορά εργασίας και η εκπαιδευτική βοήθεια παραμένουν ανεπαρκώς ανεπτυγμένες.
Σύμφωνα με τους συλλόγους, οι νέοι χρειάζονται περισσότερο προσβάσιμα περιβάλλοντα, ψυχολογική υποστήριξη και βοήθεια στην ανάπτυξη δεξιοτήτων καθημερινής ζωής.
Οι σύλλογοι χρειάζονται καλύτερη διατομεακή συνεργασία, εργαλεία για την καταπολέμηση του στίγματος και ισχυρότερες ικανότητες ανάπτυξης έργων.
Σλοβενία: Το πιο εξελιγμένο σύστημα, αλλά με ελλείψεις στη μακροπρόθεσμη υποστήριξη
Οι σλοβενικοί σύλλογοι προσφέρουν το πιο ανεπτυγμένο εύρος υπηρεσιών στην περιοχή, ιδιαίτερα στις δεξιότητες καθημερινής ζωής, την πρόσβαση σε βοηθητικές τεχνολογίες και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.
Ωστόσο, όπως και αλλού, η ψυχολογική υποστήριξη, η επαγγελματική καθοδήγηση και η μετάβαση στην αγορά εργασίας παραμένουν περιορισμένες.
Οι νέοι χρειάζονται κυρίως υποστήριξη στην άσκηση δικαιωμάτων, βοήθεια για τις οικογένειες και εκπαίδευση προσανατολισμού και κινητικότητας.
Οι σύλλογοι αναγνωρίζουν ανάγκες στη συμμετοχή των νέων, την αντιμετώπιση του στίγματος και τη βελτίωση της προσβασιμότητας.
Ένα κοινό πρόβλημα: Το χάσμα μεταξύ αναγκών και ικανοτήτων
Σε όλες τις χώρες, το μοτίβο είναι ξεκάθαρο: Οι νέοι χρειάζονται προσβάσιμα περιβάλλοντα, ψυχολογική υποστήριξη, βοήθεια για ανεξαρτησία και υποστήριξη στην απασχόληση. Οι σύλλογοι το γνωρίζουν, αλλά στερούνται των πόρων για να ανταποκριθούν.
Αποτελούν τον πρώτο –και συχνά τον μοναδικό– χώρο όπου οι νέοι με προβλήματα όρασης μπορούν να ζητήσουν συμβουλή, να βρουν συνομηλίκους, να χτίσουν αυτοπεποίθηση ή απλώς να νιώσουν ότι τους καταλαβαίνουν. Παρόλα αυτά, τα χέρια τους είναι δεμένα λόγω χρηματοδοτικών ελλείψεων, περιορισμένου προσωπικού και συστημικών εμποδίων.
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι οι σύλλογοι με περισσότερα νεαρά μέλη είναι πιο συνειδητοποιημένοι ως προς τις ανάγκες τους για πρόσθετη κατάρτιση, συνεργασία με θεσμούς και καλύτερο σχεδιασμό έργων. Αυτό υποδηλώνει ότι οι νέοι θέλουν να συμμετέχουν – αλλά οι οργανισμοί δεν έχουν την ικανότητα να αξιοποιήσουν αυτή τη διάθεση.
Προς ισχυρότερους συλλόγους – και ισχυρότερους νέους ηγέτες
Το έργο Youth IMPACT στοχεύει να αλλάξει αυτή την πορεία.
Σκοπός του είναι να ενισχύσει τους συλλόγους ώστε να γίνουν σύγχρονα, επαγγελματικά και ελκυστικά κέντρα για νέους με προβλήματα όρασης. Αυτό απαιτεί, βελτίωση της ψυχολογικής υποστήριξης, συστηματική διδασκαλία Braille, ενίσχυση της συνεργασίας με θεσμούς, άρση εμποδίων, ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοσυνηγορίας και λήψης αποφάσεων από τους νέους.
Αν οι σύλλογοι λάβουν την υποστήριξη που χρειάζονται, μπορούν να μετατραπούν σε χώρους όπου ανθίζει η αυτοπεποίθηση, αναπτύσσεται η ανεξαρτησία και καλλιεργούνται οι μελλοντικοί ηγέτες.
Οι νέοι με προβλήματα όρασης δεν είναι παθητικοί αποδέκτες βοήθειας. Aποτελούν μια δεξαμενή δυνατοτήτων που περιμένει την ευκαιρία. Το αν η κοινωνία θα τους επιτρέψει να αξιοποιήσουν αυτές τις δυνατότητες εξαρτάται από το κατά πόσο στηρίζονται οι σύλλογοι και αναγνωρίζονται ως κρίσιμοι παράγοντες της διαδικασίας ένταξης.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν οι σύλλογοι μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των νέων – το προσπαθούν εδώ και χρόνια, συχνά πέρα από τις δυνατότητές τους.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η κοινωνία είναι διατεθειμένη να τους δώσει τα εργαλεία για να εξελιχθούν σε ισχυρά, επιδραστικά και επαγγελματικά κέντρα που ενδυναμώνουν τους νέους να διαμορφώνουν το μέλλον τους.
Αν η απάντηση είναι «ναι», ο αντίκτυπος δεν θα φανεί μόνο στα στατιστικά στοιχεία, αλλά σε ζωές που θα αλλάξουν – σε νέους ανθρώπους που θα έχουν επιτέλους τις συνθήκες όχι μόνο να ονειρεύονται μια πιο πλήρη ζωή, αλλά και να τη χτίζουν.